Kỳ thi đánh giá năng lực: cần chuẩn bị những gì và khi nào nên học kèm

Ngày càng nhiều trường đại học dùng kết quả kỳ thi đánh giá năng lực để xét tuyển, bên cạnh điểm thi tốt nghiệp THPT. Với nhiều học sinh lớp 11, lớp 12, đây là một "cửa" thêm để vào ngành mình muốn. Nhưng vì đề thi khác hẳn đề kiểm tra trên lớp, không ít em bước vào phòng thi mà chưa hình dung được mình sẽ gặp gì. Bài viết này giúp học sinh, phụ huynh và gia sư hiểu kỳ thi đòi hỏi những năng lực nào, chuẩn bị ra sao và khi nào việc học kèm thực sự cần thiết.

Kỳ thi đánh giá năng lực kiểm tra điều gì

Hiện có nhiều kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy do các đại học khác nhau tổ chức. Mỗi kỳ có cấu trúc, thời lượng, thang điểm và lịch thi riêng, thường thay đổi theo từng năm, nên học sinh cần đọc kỹ thông báo chính thức của đơn vị tổ chức kỳ thi mình dự định tham gia. Nhìn chung, các kỳ thi này có một số điểm chung:

• Thi trên máy tính hoặc trên giấy với nhiều câu trắc nghiệm, thời gian làm bài dài, đòi hỏi sức bền tập trung.
• Kiểm tra tư duy định lượng: toán, xử lý số liệu, đọc biểu đồ, bảng.
• Kiểm tra tư duy định tính: đọc hiểu văn bản, ngôn ngữ, lập luận logic.
• Nhiều kỳ có phần khoa học hoặc giải quyết vấn đề, dùng kiến thức Lý, Hóa, Sinh, Sử, Địa trong tình huống mới.
• Một số kỳ có phần tiếng Anh.

Điểm khác biệt lớn nhất so với đề thi tốt nghiệp là câu hỏi thường gắn với tình huống thực tế, đoạn ngữ liệu dài, và đòi hỏi suy luận nhanh hơn là nhớ công thức.

Chuẩn bị từ khi nào

Với học sinh khá, nền kiến thức lớp 10–11 chắc, khoảng 4–6 tháng ôn tập nghiêm túc là hợp lý. Nếu có thể, nên bắt đầu làm quen với dạng đề từ học kỳ hai lớp 11, mỗi tháng làm thử một đề để biết mình yếu phần nào. Học sinh chỉ ôn dồn trong 4–6 tuần cuối thường gặp khó ở phần đọc hiểu và tốc độ, hai kỹ năng không thể cải thiện nhanh.

Lộ trình ôn tập gợi ý

Phần tư duy định lượng

Ôn chắc các chủ đề hay gặp: tỷ lệ phần trăm, dãy số, xác suất, hàm số, đọc số liệu từ bảng và biểu đồ. Luyện tính nhẩm và ước lượng vì nhiều câu có thể loại đáp án mà không cần tính chính xác. Mục tiêu: trung bình dưới 90 giây mỗi câu.

Phần đọc hiểu, ngôn ngữ

Mỗi ngày đọc một bài báo dài 800–1.000 chữ về khoa học, xã hội, kinh tế, sau đó tóm tắt ý chính trong 3 câu. Khi làm đề, đọc câu hỏi trước rồi quay lại tìm thông tin trong đoạn văn.

Phần khoa học, giải quyết vấn đề

Câu hỏi thường đưa ra một thí nghiệm, một hiện tượng hoặc một bảng số liệu, rồi hỏi suy luận. Cách luyện tốt nhất là làm nhiều bài dạng "đọc dữ kiện, rút kết luận", không cần học thuộc thêm lý thuyết.

Khi nào nên học kèm

Không phải học sinh nào cũng cần gia sư cho kỳ thi này. Những dấu hiệu cho thấy nên tìm người kèm:

• Làm đề thử đạt dưới mức trung bình của đề và không biết mình sai ở đâu.
• Phần định lượng yếu do hổng kiến thức toán lớp 10–11.
• Thường xuyên không làm hết đề vì đọc chậm hoặc phân bổ thời gian kém.
• Tự ôn không có kỷ luật, cần người giao bài và kiểm tra đều đặn.

Thông thường 1–2 buổi mỗi tuần, mỗi buổi 90 phút là đủ, kết hợp tự luyện đề ở nhà. Phụ huynh có thể tìm gia sư luyện thi đánh giá năng lực, nên hỏi trước về kinh nghiệm của gia sư với đúng kỳ thi mà con dự định tham gia.

Gợi ý cho gia sư dạy đánh giá năng lực

• Buổi đầu cho làm một phần đề có bấm giờ, ghi lại thời gian từng câu để biết học sinh chậm ở đâu.
• Dạy chiến thuật: câu nào bỏ qua trước, khi nào đoán đáp án, cách đánh dấu câu để quay lại.
• Kết hợp nhiều môn trong một buổi học giống cách đề thi trộn kiến thức.
• Gửi phụ huynh bảng tiến độ sau mỗi đề thử, ghi rõ điểm từng phần.

Mẹo: kỳ thi đánh giá năng lực thường cho phép dự thi nhiều đợt trong năm. Nếu điều kiện cho phép, thi đợt đầu để lấy kinh nghiệm, sau đó ôn tiếp phần yếu cho đợt sau.

Chuẩn bị cho kỳ thi đánh giá năng lực là rèn tư duy, tốc độ và sức bền hơn là học thuộc. Bắt đầu sớm, luyện đều và có người chữa bài đúng lúc sẽ giúp học sinh tận dụng tốt cơ hội xét tuyển này.